Pleidooi voor een gezamenlijke maatschappelijke missie
Het is opmerkelijk hoe snel de perceptie van verkiezingsresultaten het overneemt van de feiten. Op 9 juni was er bij ons - zoals op vele andere plekken - een enorme ruk naar (extreem) rechts, maar niemand die daar vandaag nog echt bij stilstaat. Vlaams Belang werd nipt niet de grootste, dramatische scenario’s werden vermeden, we kunnen dus over naar de orde van de dag: het overheidstekort, onderwijs, belastingen, arbeidsmarkt. Die hervormingen zijn nodig, zeker. Maar we moeten even dringend het onderhuidse algemene ongenoegen, de echte motor van het extreme kiesgedrag, aanpakken: het structureel tekort aan menselijk contact, de achteruitgang van het sociaal weefsel, het vernederende gevoel van ‘ik tel niet meer mee’. Zoniet groeien angst en woede verder en dan zou Marine Le Pen met haar uitspraak ‘onze overwinning is enkel uitgesteld’ wel eens gelijk kunnen hebben. Los daarvan kunnen we een samenleving die niet meer samen leeft niet aanvaarden.
Er zijn dagelijks stuitende signalen. Probeer maar eens een klacht in te dienen voor een laadpaal die niet werkt: je komt in een eindeloze rij van wachtmuziekjes terecht. Probeer maar eens een renovatiepremie aan te vragen: het is een digitale lijdensweg. Probeer maar eens een persoonlijke service van banken en telecombedrijven te bekomen: ze automatiseren zonder achterom te kijken. Het mobiliteitsplan van de vorige regering is asociaal. Onlangs riep een dame wanhopig in de stationshal van Antwerpen Centraal “Kan ik hier astublieft een mens spreken?”. De NMBS kondigde aan dat het tegen 2032 (!) 176 van de 555 stations toegankelijk wil maken voor minder mobiele reizigers. Wat een misprijzen. De digitalisering, AI, sociale media en alle technologische evoluties bieden enorme kansen, maar er zijn flankerende maatregelen nodig.
De herwaardering van het menselijke betekent een mentaliteitsverandering die we kunnen samenvatten als menselijker, eenvoudiger en nabijer. Enkele voorbeelden. Onlangs oordeelde Europa dat België te ingewikkeld is. Heel ironisch dat een ingewikkeld superinstituut als de EU ons daarin terechtwijst. Maar goed, het veel eenvoudiger maken van overheidsdiensten is een absolute noodzaak. Administratieve vereenvoudiging, waar hebben we dat nog gehoord? De gebruiksvriendelijkheid van bedrijfs- en overheidsdiensten moet veel beter. Strenge tevredenheidstesten dringen zich op. Programma’s in verband met mentaal welzijn in scholen zijn noodzakelijk. Zij maken van elk kind de sterke volwassen burger die polarisering, stress en desinformatie beter aankan. Het lokale beleidsniveau verdient veel meer impact voor de aanpak van complexe maatschappelijke problemen zoals armoede, wonen en klimaat. Dat bewijst de studie ‘Toekomstvisie op het lokaal en binnenlands bestuur in Vlaanderen’ van Filip De Rynck en Lieven Janssens (in opdracht van Vlaamse Regering!). We hebben een staatshervorming nodig ten voordele van de lokale besturen. Zij hebben het vertrouwen van de burger. Net zoals dorpsraden, buurtwerkers, sportclubs en alle vormen van middenveld- en patiënten organisaties. Zorgzame buurten, een intiatief van de Vlaamse overheid, heeft nog een enorm onbenut potentieel. Burgerinitiatieven zoals Accolage, Tajo, Allez Chantez, Rising You en Beste Burger (de Knack held van de democratie) zorgen dagelijks voor schitterende sociale innovaties. Postbodes verdienen het om terug tijd te hebben voor een babbel met hun mensen.
Het gaat om het herstel van het evenwicht tussen efficiëntie en menselijkheid. Zoals werk maken van een dienstbare technologie. Chat GPT, AI, sociale media worden telkens gelanceerd zonder vooraf te zorgen voor een passende reglementering en technologische geletterdheid. Technologie omarmen betekent ook de risico’s overzien en durven ingrijpen. Moeten we in de stad de e-steps verbieden zoals Parijs ons voordoet? Moeten we niet durven smartphones verbieden tot 14 jaar en sociale media tot 16 jaar zoals Jonathan Haidt na grondig onderzoek voorstelt? Laten we meer investeren in preventie, essentieel om chronische ziekten terug te dringen en om kanker, diabetes en dementie beter te voorkomen (het zijn dus eigenlijk besparingen). Ook in geïntegreerde zorg zodat patiënten hun weg vinden en zorg kunnen krijgen op hun maat. En uiteraard moeten we blijven investeren in kinderen, de meest menselijke aller investeringen. Gezien de verhoging van de activiteitsgraad is uitbreiding van de kinderopvang een must. Net zoals het handhaven van een groeipakket voor kinderen met een basisbedrag en een sociale toeslag voor kinderen in kwetsbare situaties.
Mensen verbinden, daar ligt de sleutel. Ik ben het idee van ‘een minster van verbinding’ zeer genegen. Het zou een schitterende uitnodiging zijn aan bedrijven en burgers om ook hun nek uit te steken. Want uiteraard is dit allemaal niet enkel de taak van de politiek. Het momentum en het besef dat ‘het zo niet verder’ kan is er. Trouwens, een positieve missie zal voor elke volgende regering, federaal of Vlaams, noodzakelijk zijn. De politiek zal ons terecht inspanningen vragen om 28 miljard weg te vegen. Een integer maatschappelijk project kan dan hoop en perspectief bieden. Ieder plan zonder visie of draagvlak is gedoemd te mislukken. Een huis verbouwen is meestal een kwelling, zeker als je er tegelijkertijd in blijft wonen. Maar het perspectief van een mooi nieuw huis maakt het allemaal de moeite.