Lichtpuntjes voor 2025: hoe leiderschap en innovatie hoop bieden.
De Tijd, 4 januari 2025
2024 was een somber jaar. Zo veel om ongerust en heel kwaad van te worden. De triomf van perverse figuren als Trump, Poetin, Orban en alsmaar meer autocraten, het hyperkapitalisme van Elon Musk, de onmenselijke oorlogen in Oekraïne, het Midden-Oosten en elders, het geklungel van Biden en de Democraten, de verdere opmars van extremismen, leugens en fake news. Op de sociale media loopt er een schitterende cartoon van een groep mensen die angstig van achter een hoek naar de deur van 2025 kijken en die aarzelend met een lange stok openduwen. Angst regeert. Echter, defaitisme helpt niks. Kunnen we een tegenbeweging starten? Waren er in 2024 toch al lichtpunten die de weg wijzen?
De lokale burgemeesters, van Roeselare tot Genk, waren voor mij dé politici van het jaar. Verbindende leiders die heel sterk scoorden bij de lokale verkiezingen van 13 oktober, eerder ondanks dan dankzij hun nationale partijen. Door dicht bij de mensen te staan, door met mensen te praten, te luisteren en actie te nemen. Dienstbetoon zonder cliëntelisme. Politiek met empathie. Burgers zijn veel minder met idealisme bezig dan wel op zoek naar waardigheid, nabijheid, mensen die ze vertrouwen. Leiders die investeren in het lokaal sociaal-economische, in wijken en verenigingen, in wijkagenten en lokale dienstverlening. Zo geef je mensen terug veiligheid, zekerheid en fierheid.
We hebben leiders nodig met visie, zoals afscheidnemend Eurocommissaris Margertha Vestager. De vrouw die eigenhandig Google een boete van 2,4 miljard Euro aansmeerde voor machtsmisbruik en Ierland 13 miljard liet betalen wegens onrechtmatige belastingsvoordelen aan Apple. Vestager had het lef om met haar digitale wetten de techreuzen aan te pakken. Tegelijkertijd pleitte zij voor pan-Europese investeringen in innovatie om Europese kampioenen te creëren. Innoveren én reglementeren in plaats van de jungle van het wilde kapitalisme. In de VS zijn de data van de bedrijven, in China van de overheid en in Europa van de burger. Wat een heerlijk inspirerende visie. Zo creëren we een sterk Europa met een eigen persoonlijkheid in de nieuwe wereldorde. En dat zal nodig zijn.
Ik denk ook aan de rustige wijsheid van Petra De Sutter in al die vijandige debatten en conclaven van het voorjaar. Wat een giga gemiste kans – voor Groen én de hele politiek - dat zij geen partijvoorzitter werd. Zogezegd omdat je daarvoor een straatvechter zou moeten zijn. Waren haar adviseurs in slaap gevallen? Het is net het omgekeerde! We hebben nood aan beleidsmakers die het algemeen belang laten voorgaan op de eigen profileringsdrang. Zo breng je perspectief en vertrouwen.
Er zijn die vele - eerder onzichtbare - sociale innovatoren. Ik loop veel (en graag!) in de sociale sector rond en zie talloze schitterende voorbeelden van innovatie. Geen geleuter of eindeloze analyses, wel innovatieve oplossingen dichtbij de maatschappelijke realiteit. Voorjaar ‘24 zocht Knack de ‘Helden van de Democratie’, op zoek naar oplossingen voor de tanende democratie: 56 procent van de Belgen voelt zich niet vertegenwoordigd door de overheid, 70 procent vindt dat politici hun eigen belangen boven die van het volk stellen. Uit 125 sterke inzendingen werd 'Beste Burger' winnaar. Het mooie Gentse project dat burgers die dreigen af te haken opnieuw actief betrekt bij het beleid. Najaar ‘24 beloonde de Radicale Vernieuwers, een initiatief van de Sociale Innovatiefabriek, organisaties die nieuwe oplossingen bedenken voor wonen, klimaat, armoede, zorg, inclusie. Uit 160 uitstekende cases won Solikoop, een netwerk van buurtwinkels met lagere prijs voor wie het financieel moelijk heeft. De Publieksprijs ging naar Welcome in my Garden, een vernieuwend concept voor trage reizigers. In ‘24 begeleidde Tajo, het talentenatelier, 700 kansarme jongeren naar verdere studies en een zinvol leven, weg van werkloosheid of criminaliteit. Ongelooflijk hoeveel innovatiekracht in de sociale sector zit. Zakelijkheid mét menselijke impact.
Ik zag Yuval Harari in Antwerpen bij de lancering van zijn nieuw boek ‘Nexus’. Hij beschrijft AI als de meest ingrijpende informatierevolutie in onze geschiedenis. AI zal een enorme vooruitgang betekenen maar kan er ook voor zorgen dat waanideeën en onwaarheden ons overspoelen. Spelregels zijn nodig. Hopelijk duurt het geen decennia voor we ingrijpen, zoals bij de sociale media. Alle macht aan de algoritmen? Kunnen we nog een dialoog voeren? In plaats van existentiële uitdagingen aan te pakken produceren we meer vernietigingswapens en voeren we steeds meer oorlog. “If we are so wise, why are we so stupid also?” AI is fantastisch maar menselijke vaardigheden moeten beslissend blijven. Hij gaf het voorbeeld van de schooljuf met 30 kinderen: met AI kan ze ieder kind een betere persoonlijke begeleiding geven, maar daarnaast blijft de psychologische, menselijke benadering van de juf essentieel.
2024 was een somber jaar. Maar met de eerste ingrediënten van een nieuw verhaal? Nabijheid, leiderschap, innovatie en menselijkheid. Enkel een positief tegenverhaal – een eigentijdse versie van de welvaartstaat - kan extremisme de wind uit de zeilen halen. Klagen helpt niet. Het vreet energie en lost niks op. Op 16 januari start de actie ’30 dagen zonder klagen’. Ik zal graag ambassadeur zijn en verder werken aan zo’n tegenverhaal.